Vật liệu xây nhà ở chia theo năm giai đoạn thi công: móng, khung, tường, mái và hoàn thiện. Phần kết cấu cần xi măng, cát, đá, nước, thép và bê tông; tường cần gạch và vữa; mái là bê tông hoặc ngói; hoàn thiện gồm gạch ốp lát, sơn, ống nước, thiết bị vệ sinh và kính. Phần lớn các loại có tiêu chuẩn quốc gia riêng để đối chiếu khi nhận hàng tại công trình.
Điểm chính
- Theo Nghị định 209/2026/NĐ-CP, vật liệu xây dựng không gồm trang thiết bị điện và thiết bị công nghệ.
- Theo Thông tư 41/2026/TT-BXD (hiệu lực 01/07/2026), xi măng, sơn tường, ống nhựa cấp nước có áp, gạch ốp lát, ngói, gạch AAC, thiết bị vệ sinh và kính xây dựng thuộc nhóm phải công bố hợp quy.
- Thép cốt bê tông kiểm được ngay tại công trường bằng cách cân: thanh d10 phải nặng 0,580 đến 0,654 kg mỗi mét (QCVN 7:2019/BKHCN, Bảng 1).
- Bốn số hiệu hay bị dẫn sai vì đã hết hiệu lực: TCVN 9340:2012, TCVN 4314:2003, TCVN 7745:2007 và TCVN 1452:2004.
1. Móng
Xi măng, cát, đá, nước, thép, bê tông; cọc nếu nền yếu
2. Khung
Cột, dầm, sàn bê tông cốt thép: cùng nhóm vật liệu với móng
3. Tường
Gạch đất sét nung, gạch bê tông hoặc bê tông khí; vữa xây, vữa trát
4. Mái
Sàn mái bê tông cốt thép, hoặc ngói lợp trên hệ đỡ
5. Hoàn thiện
Gạch ốp lát, sơn, chống thấm, ống cấp thoát nước, thiết bị vệ sinh, cửa, kính
Năm giai đoạn thi công nhà ở và nhóm vật liệu chính của từng giai đoạn.
Pháp luật gọi những gì là vật liệu xây dựng
Nghị định 209/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 01/07/2026 và thay Nghị định 09/2021/NĐ-CP, định nghĩa vật liệu xây dựng là sản phẩm, hàng hóa dùng để tạo nên công trình, trừ trang thiết bị điện và thiết bị công nghệ. Nghị định chia thành bốn loại: vật liệu xây dựng chủ yếu, vật liệu xây dựng thông thường, vật liệu xây dựng kim loại và vật liệu không sản xuất trực tiếp từ khoáng sản.
Với chủ nhà, định nghĩa này có một hệ quả thực tế. Dây điện, công tắc, máy bơm hay máy nước nóng không nằm trong phạm vi "vật liệu xây dựng", nên được quản lý theo quy định riêng của từng loại thiết bị. Khi lập phụ lục vật liệu trong hợp đồng, nên tách riêng hai nhóm này để biết bên nào chịu trách nhiệm chứng từ chất lượng.
Vật liệu chủ yếu
Xi măng, gạch gốm ốp lát, đá ốp lát, thiết bị vệ sinh, kính xây dựng, vôi, vật liệu chịu lửa
Vật liệu thông thường
Đá, cát, vật liệu xây, vật liệu lợp, bê tông, vữa trộn sẵn, sơn tường nhũ tương, tấm trần, vách ngăn
Vật liệu kim loại
Thép xây dựng, tôn lợp, tấm ốp kim loại, thanh nhôm định hình, khung cửa nhôm
Không từ khoáng sản
Vật liệu từ gỗ tự nhiên và gỗ công nghiệp; vật liệu trên cơ sở polyme, hợp chất hữu cơ
Không thuộc phạm vi
Trang thiết bị điện, thiết bị công nghệ
Bốn loại theo Điều 3 Nghị định 209/2026/NĐ-CP; các nhóm trong từng ô trích từ danh mục Phụ lục I, Thông tư 41/2026/TT-BXD (rút gọn).
Cách chia theo giai đoạn ở các mục dưới đây là cách sắp xếp để dễ theo dõi khi xây nhà, không phải phân loại trong văn bản pháp luật.
Vật liệu cho móng và khung bê tông cốt thép
Móng, cột, dầm và sàn dùng chung một nhóm vật liệu, vì đều là bê tông cốt thép. Xi măng là chất kết dính: xi măng poóc lăng theo TCVN 2682:2020, xi măng poóc lăng hỗn hợp (loại ghi PCB trên bao) theo TCVN 6260:2020. Cát và đá là cốt liệu theo TCVN 7570:2006; cát nghiền từ đá có tiêu chuẩn riêng là TCVN 9205:2012. Nước trộn và nước bảo dưỡng bê tông theo TCVN 4506:2012.
Cốt thép gồm thép thanh tròn trơn (TCVN 1651-1:2018, mác CB240-T, CB300-T, CB400-T) và thép thanh vằn (TCVN 1651-2:2018, mác CB300-V, CB400-V, CB500-V, CB600-V). Bê tông trộn sẵn chở bằng xe bồn có tiêu chuẩn mới TCVN 14586:2025, thay TCVN 9340:2012. Nhà trên nền yếu còn thêm cọc; cách chọn loại móng xem ở bài móng băng xây nhà.
Chất kết dính
Xi măng PC (TCVN 2682:2020), PCB (TCVN 6260:2020)
Cốt liệu và nước
Cát, đá (TCVN 7570:2006), cát nghiền (TCVN 9205:2012), nước (TCVN 4506:2012)
Cốt thép và bê tông
Thép (TCVN 1651-1, 1651-2:2018; QCVN 7:2019/BKHCN), bê tông trộn sẵn (TCVN 14586:2025)
Vật liệu xây tường: gạch và vữa
Tường nhà phố phổ biến nhất là gạch rỗng đất sét nung theo TCVN 1450:2009; loại gạch rỗng 80 có kích thước cơ bản 180 x 80 x 80 mm. Gạch đặc đất sét nung theo TCVN 1451:1998. Nhóm không nung gồm gạch bê tông (TCVN 6477:2016) và sản phẩm bê tông khí chưng áp, thường gọi là gạch AAC (TCVN 7959:2017). Nghị định 209/2026/NĐ-CP xếp gạch bê tông và bê tông khí chưng áp vào nhóm vật liệu xây không nung.
Vữa xây và vữa trát dùng chất kết dính vô cơ theo TCVN 4314:2022, bản thay TCVN 4314:2003. Tiêu chuẩn này không áp dụng cho vữa xây bê tông khí và vữa ốp lát, nên tường gạch AAC cần loại vữa theo hướng dẫn của nhà sản xuất gạch. Chọn bề dày tường và số lớp gạch xem bài xây tường 10 hay 20 cho nhà ống.
Gạch rỗng đất sét nung
TCVN 1450:2009
Gạch đặc đất sét nung
TCVN 1451:1998
Gạch bê tông
TCVN 6477:2016
Bê tông khí chưng áp
TCVN 7959:2017
Vữa xây, vữa trát
TCVN 4314:2022
Vật liệu mái và phần hoàn thiện
Mái bằng là sàn bê tông cốt thép, dùng lại nhóm vật liệu của khung. Mái dốc lợp ngói đất sét nung theo TCVN 1452:2023, bản thay TCVN 1452:2004 và mở rộng sang cả phụ kiện ngói. Tấm lợp kim loại không thuộc các tiêu chuẩn kể trên; khi nhận hàng, đối chiếu với hồ sơ kỹ thuật của nhà sản xuất đã ghi trong hợp đồng.
Phần hoàn thiện có nhiều chủng loại nhất. Gạch gốm ốp lát theo TCVN 13113:2020, bản tương đương ISO 13006:2018, thay TCVN 7745:2007. Sơn tường dạng nhũ tương, gồm sơn lót và sơn phủ trong nhà lẫn ngoài trời, theo TCVN 8652:2020. Ống nhựa PVC-U cấp nước có áp theo TCVN 8491-2:2011. Thiết bị vệ sinh (chậu rửa, bệ xí bệt, bồn tiểu) và kính xây dựng nằm trong danh mục phải công bố hợp quy của Thông tư 41/2026/TT-BXD.
Ốp lát
Gạch gốm ốp lát TCVN 13113:2020; đá ốp lát
Sơn
Sơn tường nhũ tương TCVN 8652:2020
Cấp thoát nước
Ống PVC-U có áp TCVN 8491-2:2011
Thiết bị, kính
Thiết bị vệ sinh, kính xây dựng: theo danh mục hợp quy
Vật liệu nào bắt buộc phải công bố hợp quy
Thông tư 41/2026/TT-BXD, hiệu lực từ 01/07/2026, chia sản phẩm vật liệu xây dựng theo ba mức rủi ro. Sản phẩm thuộc nhóm rủi ro cao (Phụ lục II) và trung bình (Phụ lục III) phải công bố hợp quy trước khi lưu thông; nhóm rủi ro thấp chỉ tự nguyện công bố hợp chuẩn, nhưng vẫn phải ghi nhãn và bảo đảm chất lượng theo tiêu chuẩn đã công bố (Điều 5). Bảng dưới lọc riêng các sản phẩm thường gặp khi xây nhà ở. Quy chuẩn để công bố hợp quy hiện vẫn là QCVN 16:2023/BXD; Thông tư 41/2026/TT-BXD chỉ bãi bỏ một số phần và thay danh mục sản phẩm. Sản phẩm có trong Phụ lục II, III nhưng chưa có quy chuẩn tương ứng thì công bố hợp quy sau khi quy chuẩn được ban hành (Điều 17 khoản 4).
Rủi ro cao (Phụ lục II)
Kính xây dựng (kính nổi, kính phản quang, Low E, kính tôi nhiệt, kính dán an toàn, kính hộp); tấm và panel thạch cao.
Rủi ro trung bình (Phụ lục III)
Xi măng poóc lăng, poóc lăng hỗn hợp, bền sun phát; sơn tường nhũ tương; ống nhựa PE, PP, PVC cấp thoát nước có áp; ván gỗ nhân tạo; đá ốp lát; gạch gốm ốp lát; bê tông khí chưng áp; tấm tường; ngói; thiết bị vệ sinh.
Rủi ro thấp (ngoài hai phụ lục)
Ví dụ cát, đá, gạch đất sét nung, gạch bê tông, vữa: tự nguyện công bố hợp chuẩn, vẫn phải ghi nhãn và công bố tiêu chuẩn áp dụng.
Trích các sản phẩm dùng cho nhà ở từ Phụ lục II và III, Thông tư 41/2026/TT-BXD. Danh mục đầy đủ có mã HS trong văn bản gốc.
Thép cốt bê tông do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý: thép sản xuất trong nước phải được công bố hợp quy và có nhãn trước khi lưu thông theo QCVN 7:2019/BKHCN. Giấy chứng nhận hợp quy theo QCVN 16:2023/BXD cấp trước 01/07/2026 và còn hạn vẫn được dùng đến hết thời hạn ghi trên giấy (Điều 17, Thông tư 41/2026/TT-BXD).
Bảng nhận hàng: kiểm gì theo từng vật liệu
Cột "Căn cứ" ghi tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn đang còn hiệu lực. Cột "Kiểm khi nhận" là các bước đối chiếu chứng từ và ngoại quan tại công trình; mục nào có số liệu thì số lấy từ văn bản ghi ở cột căn cứ, còn lại là gợi ý kiểm tra, không thay thí nghiệm khi hồ sơ thiết kế yêu cầu.
| Vật liệu | Căn cứ | Kiểm khi nhận |
|---|---|---|
| Xi măng bao | TCVN 2682:2020 (PC), TCVN 6260:2020 (PCB); hợp quy theo Thông tư 41/2026/TT-BXD | Loại và mác ghi trên bao khớp hợp đồng; ngày xuất xưởng còn trong 60 ngày bảo hành (TCVN 2682:2020); bao không rách, không vón cục; hỏi bản công bố hợp quy |
| Cát, đá | TCVN 7570:2006; cát nghiền TCVN 9205:2012 | Đúng loại cát xây, cát bê tông, đúng cỡ đá đặt; không lẫn bùn, rác, sét cục; cần số liệu thì thí nghiệm hàm lượng bùn, bụi, sét theo TCVN 7572-8:2006 |
| Thép cốt bê tông | TCVN 1651-1, 1651-2:2018; QCVN 7:2019/BKHCN | Nhãn bó ghi cơ sở sản xuất, số hiệu tiêu chuẩn, mác, khối lượng bó, tháng năm sản xuất; thanh vằn có chữ cán logo, mác, đường kính; hỏi bản công bố hợp quy; cân thử khối lượng mỗi mét |
| Bê tông trộn sẵn | TCVN 14586:2025 | Phiếu giao hàng ghi cấp bê tông, độ sụt, giờ xuất trạm khớp đơn đặt; lấy mẫu thử theo chỉ định của kỹ sư giám sát |
| Gạch xây | TCVN 1450:2009, 1451:1998, 6477:2016, 7959:2017 | Đúng loại và kích thước đặt (gạch rỗng 80: 180 x 80 x 80 mm); viên không nứt, không cong vênh; gạch AAC cần công bố hợp quy |
| Vữa khô trộn sẵn | TCVN 4314:2022 | Bao ghi mác vữa, công dụng (xây hay trát), hạn sử dụng; tường gạch AAC dùng vữa chuyên dụng theo hướng dẫn nhà sản xuất gạch, không dùng vữa theo TCVN 4314:2022 |
| Ngói đất sét nung | TCVN 1452:2023; hợp quy | Cùng lô, cùng màu, đủ phụ kiện (ngói nóc, ngói rìa); viên không nứt, không sứt mấu |
| Gạch ốp lát | TCVN 13113:2020; hợp quy | Mã lô màu và kích cỡ trên thùng giống nhau cho cùng một phòng; đủ số thùng cộng dự phòng |
| Sơn tường nhũ tương | TCVN 8652:2020; hợp quy | Đúng loại sơn lót, sơn phủ, nội thất hay ngoại thất; nắp nguyên niêm; còn hạn sử dụng |
| Ống nhựa cấp nước | PVC-U: TCVN 8491-2:2011; hợp quy | Chữ in trên ống ghi đường kính, áp suất danh nghĩa khớp bản vẽ cấp nước; đầu ống không nứt |
| Kính, thiết bị vệ sinh | Thông tư 41/2026/TT-BXD, Phụ lục II và III | Đúng loại kính ghi trong hợp đồng (tôi nhiệt, dán an toàn); hỏi giấy chứng nhận hoặc bản công bố hợp quy |
Kiểm thép ngay tại công trường bằng cách cân
Thép thiếu đường kính khó nhận ra bằng mắt, nhưng quy chuẩn có sẵn một phép thử ai cũng làm được: khối lượng trên mỗi mét dài. Bảng 1 của QCVN 7:2019/BKHCN tính khối lượng danh nghĩa bằng công thức 7,85 x 10⁻³ x 0,7854 x d², với d là đường kính danh nghĩa tính bằng milimét, rồi cho phép sai lệch theo từng cỡ thanh. Sai lệch này áp dụng cho từng thanh đơn.
Cách làm: cắt một đoạn thanh, đo chiều dài thật, cân, rồi chia khối lượng cho chiều dài. Ví dụ đoạn thép d16 dài 1,00 m cân được 1,47 kg thì thấp hơn mức tối thiểu 1,501 kg, không đạt Bảng 1. Khoảng chấp nhận dưới đây tính sẵn từ khối lượng danh nghĩa và sai lệch cho phép.
| Đường kính | Danh nghĩa (kg/m) | Sai lệch | Khoảng đạt (kg/m) |
|---|---|---|---|
| d6 | 0,222 | ±8% | 0,204 - 0,240 |
| d8 | 0,395 | ±8% | 0,363 - 0,427 |
| d10 | 0,617 | ±6% | 0,580 - 0,654 |
| d12 | 0,888 | ±6% | 0,835 - 0,941 |
| d14 | 1,21 | ±5% | 1,150 - 1,270 |
| d16 | 1,58 | ±5% | 1,501 - 1,659 |
| d18 | 2,00 | ±5% | 1,900 - 2,100 |
| d20 | 2,47 | ±5% | 2,347 - 2,594 |
Độ dài thanh màu tỷ lệ với khối lượng danh nghĩa mỗi mét. Số liệu: QCVN 7:2019/BKHCN, Bảng 1; khoảng đạt = danh nghĩa x (1 ± sai lệch), làm tròn 3 chữ số.
Cùng quy chuẩn, mục 4.3.2 yêu cầu thép thanh vằn sản xuất theo TCVN 1651-2:2018 có chữ cán nổi trên thanh theo thứ tự: logo hoặc tên nhà sản xuất, ký hiệu mác (CB300 hoặc CB3, CB400 hoặc CB4...), rồi chữ "d" kèm đường kính. Chữ cán trên thanh khác với mác ghi trên phiếu giao hàng là dấu hiệu cần dừng nhận lô đó và hỏi lại bên bán.
Bốn số hiệu cũ vẫn hay bị dẫn
Nhiều hợp đồng và bảng vật tư chép lại số hiệu tiêu chuẩn từ hồ sơ cũ. Bốn tiêu chuẩn dưới đây được ghi "hết hiệu lực" trên cổng tiêu chuẩn của Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, nên khi ký hợp đồng mới nên ghi số hiệu thay thế.
| Vật liệu | Số hiệu cũ | Số hiệu đang hiệu lực |
|---|---|---|
| Bê tông trộn sẵn | TCVN 9340:2012 | TCVN 14586:2025 Hỗn hợp bê tông - Yêu cầu kỹ thuật |
| Vữa xây dựng | TCVN 4314:2003 | TCVN 4314:2022 |
| Gạch gốm ốp lát | TCVN 7745:2007 | TCVN 13113:2020 |
| Ngói đất sét nung | TCVN 1452:2004 | TCVN 1452:2023 (gồm cả phụ kiện) |
Dự trù khối lượng và bảo quản trên công trường
Biết nhà cần những vật liệu gì mới là bước đầu. Bước kế tiếp là tính khối lượng theo định mức hiện hành; cách làm có ví dụ tính tay ở bài cách tính vật liệu xây nhà. Sau khi nhận hàng, cách kê, che và giới hạn xếp chồng cho từng loại có ở bài bảo quản vật liệu xây dựng tại công trường; xi măng là vật liệu nhạy ẩm nhất, có hướng dẫn riêng ở bài cách bảo quản xi măng.
1. Tính khối lượng
Theo định mức hiện hành, cộng hao hụt
2. Nhận hàng
Đối chiếu chứng từ, nhãn, hợp quy theo bảng ở trên
3. Bảo quản
Kê, che, xếp đúng giới hạn; dùng lô nhập trước
Với hợp đồng xây nhà trọn gói, danh mục vật liệu nên ghi theo từng giai đoạn như trên, mỗi dòng có chủng loại, quy cách và số hiệu tiêu chuẩn đang hiệu lực. Ghi như vậy giúp cả hai bên dùng chung một căn cứ khi nghiệm thu vật liệu đầu vào. Báo giá trọn gói của Xây dựng Cửu Long CLC chia đơn giá theo mức vật tư; khi so các mức, có thể đối chiếu từng dòng với bảng nhận hàng ở trên.
Căn cứ cập nhật đến tháng 10/2026. Tình trạng hiệu lực của các tiêu chuẩn TCVN tra trên cổng tiêu chuẩn của Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (tieuchuan.vsqi.gov.vn) ngày 26/10/2026. Danh mục hợp quy đọc từ Thông tư 41/2026/TT-BXD, hiệu lực từ 01/07/2026; Bộ Xây dựng đang hoàn thiện dự thảo QCVN 16:2026/BXD thay QCVN 16:2023/BXD, dự kiến hiệu lực từ 01/01/2027 (Báo Xây dựng, 24/09/2026), nên danh mục có thể thay đổi. Kiểm tra lại văn bản hiện hành trước khi ký hợp đồng. Thông tin tham khảo, không thay thế chỉ định của kỹ sư thiết kế, giám sát hay tư vấn pháp lý.
Câu hỏi thường gặp
Vật liệu xây dựng là gì?
Theo Nghị định 209/2026/NĐ-CP (hiệu lực 01/07/2026), vật liệu xây dựng là sản phẩm, hàng hóa dùng để tạo nên công trình xây dựng, trừ trang thiết bị điện và thiết bị công nghệ. Nghị định chia thành vật liệu chủ yếu, vật liệu thông thường, vật liệu kim loại và vật liệu không sản xuất trực tiếp từ khoáng sản.
Vật liệu xây nhà gồm những gì?
Theo giai đoạn thi công: móng và khung dùng xi măng, cát, đá, nước, thép, bê tông; tường dùng gạch và vữa; mái là sàn bê tông cốt thép hoặc ngói; hoàn thiện gồm gạch ốp lát, sơn, chống thấm, ống cấp thoát nước, thiết bị vệ sinh, cửa và kính. Phần lớn các loại có tiêu chuẩn TCVN riêng để kiểm khi nhận hàng.
Vật liệu nào bắt buộc phải công bố hợp quy?
Theo Thông tư 41/2026/TT-BXD, các sản phẩm thuộc nhóm rủi ro cao và trung bình phải công bố hợp quy theo QCVN 16:2023/BXD. Với nhà ở, đó là kính xây dựng, tấm thạch cao, xi măng, sơn tường nhũ tương, ống nhựa cấp nước có áp, gạch gốm ốp lát, đá ốp lát, bê tông khí chưng áp, ngói và thiết bị vệ sinh. Thép cốt bê tông phải công bố hợp quy theo QCVN 7:2019/BKHCN.
Làm sao kiểm tra thép có đủ đường kính khi nhận hàng?
Cắt một đoạn, đo chiều dài, cân rồi chia ra khối lượng mỗi mét, sau đó so với Bảng 1 của QCVN 7:2019/BKHCN. Ví dụ thép d10 phải nặng 0,580 đến 0,654 kg/m, thép d16 từ 1,501 đến 1,659 kg/m. Kiểm thêm chữ cán trên thanh vằn: logo nhà sản xuất, mác thép và đường kính.
Xi măng để bao lâu thì còn dùng được?
TCVN 2682:2020 quy định nhà sản xuất bảo hành chất lượng xi măng poóc lăng trong 60 ngày kể từ ngày xuất xưởng. Vì vậy khi nhận hàng nên xem ngày xuất xưởng in trên bao và chỉ nhập lượng đủ dùng cho từng đợt thi công; xi măng để quá hạn bảo hành cần thí nghiệm lại trước khi dùng cho kết cấu.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 41/2026/TT-BXD Quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng, ngày 26/06/2026, hiệu lực 01/07/2026: Điều 5, 12, 17, 18; Phụ lục II và III (Cổng thông tin điện tử Chính phủ).
- Nghị định 209/2026/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Xây dựng về quản lý vật liệu xây dựng, ngày 15/06/2026, hiệu lực 01/07/2026 (Công báo): Điều 3 (giải thích từ ngữ) và Điều 18 (thay Nghị định 09/2021/NĐ-CP).
- Báo Xây dựng, "Hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng", 24/09/2026 (dự thảo QCVN 16:2026/BXD, dự kiến hiệu lực 01/01/2027).
- Thông tư 13/2019/TT-BKHCN ban hành QCVN 7:2019/BKHCN Thép làm cốt bê tông (Công báo): Bảng 1, mục 4.2 và 4.3.2.
- Tiêu chuẩn quốc gia tra tình trạng hiệu lực trên cổng VSQI (tieuchuan.vsqi.gov.vn), ngày 26/10/2026: TCVN 2682:2020, TCVN 6260:2020, TCVN 7570:2006, TCVN 9205:2012, TCVN 4506:2012, TCVN 1651-1:2018, TCVN 1651-2:2018, TCVN 14586:2025, TCVN 1450:2009, TCVN 1451:1998, TCVN 6477:2016, TCVN 7959:2017, TCVN 4314:2022, TCVN 1452:2023, TCVN 13113:2020, TCVN 8652:2020, TCVN 8491-2:2011.






