Hợp đồng xây dựng nhà ở: điều khoản và rủi ro theo loại

Hai bên bắt tay trên bàn có bản hợp đồng trước khi ký

Hợp đồng xây dựng nhà ở giữa hộ gia đình và nhà thầu là thỏa thuận bằng văn bản về quyền, nghĩa vụ dân sự, chịu đồng thời Luật Xây dựng 2025 và Bộ luật Dân sự 2015. Điều chủ nhà hay hiểu nhầm: các mức "phạt tối đa 12%", "tạm ứng tối đa 30%" chỉ bắt buộc với dự án đầu tư công và PPP. Với nhà ở tư nhân, những con số đó do hai bên tự ghi, nên hợp đồng viết càng cụ thể càng ít tranh chấp.

Điểm chính

  • Hợp đồng xây nhà phải phù hợp cả Luật Xây dựng 2025 lẫn pháp luật dân sự (Điều 80 khoản 2).
  • Trần phạt 12% (Điều 86 khoản 3), trần tạm ứng 30% và mức bảo đảm 2% đến 10% (Điều 12, 13 Nghị định 210/2026/NĐ-CP) chỉ áp cho dự án đầu tư công, PPP. Nhà ở tư nhân theo thỏa thuận.
  • Trọn gói, phần thô, nhân công và sửa chữa đặt rủi ro ở những chỗ khác nhau, nên mỗi loại cần điều khoản riêng.

Bộ luật Dân sự 2015

Điều kiện hiệu lực, phạt vi phạm, bồi thường, lãi chậm trả, thời hiệu khởi kiện

Luật Xây dựng 135/2025/QH15

Hiệu lực 01/7/2026. Chương hợp đồng xây dựng, Điều 80 đến Điều 87

Nghị định 210/2026/NĐ-CP

Hiệu lực 01/7/2026, thay Nghị định 37/2015 và 50/2021. Nhiều khoản chỉ dành cho dự án đầu tư công, PPP

Hợp đồng xây nhà của hộ gia đình chịu luật nào

Hợp đồng xây nhà ở dân dụng, dù gọi là hợp đồng xây dựng nhà ở gia đình, cá nhân hay hợp đồng dân sự, vẫn là một hợp đồng xây dựng theo nghĩa của luật. Khoản 1 Điều 80 Luật Xây dựng 2025 định nghĩa đó là thỏa thuận bằng văn bản giữa bên giao thầu và bên nhận thầu về quyền, nghĩa vụ dân sự. Khoản 2 cùng điều yêu cầu giao kết, thực hiện phù hợp với Luật Xây dựng, pháp luật dân sự và luật liên quan, rồi đặt thêm nguyên tắc riêng cho dự án đầu tư công, PPP.

Quy định chung của Luật và Nghị định

Áp cho mọi hợp đồng xây dựng, kể cả hợp đồng xây nhà của hộ gia đình, cá nhân

Khoản mở đầu bằng "dự án đầu tư công, dự án PPP"

Bắt buộc với nhóm dự án đó; với nhà ở tư nhân chỉ là mốc tham khảo khi thương lượng

Điều 81 khoản 1 cho biết hợp đồng có hiệu lực khi đáp ứng điều kiện của giao dịch dân sự, và tranh chấp nào hợp đồng chưa thỏa thuận thì giải quyết theo Luật Xây dựng, pháp luật dân sự (khoản 2). Nghị định 210/2026/NĐ-CP áp dụng cho "bên giao thầu, bên nhận thầu và các tổ chức, cá nhân liên quan" (Điều 2), không có điều khoản nêu riêng nhà ở của hộ gia đình. Cách hiểu của Cửu Long CLC: phần quy định chung của Nghị định áp cho mọi hợp đồng, còn khoản nào mở đầu bằng "dự án đầu tư công, dự án PPP" thì với nhà ở tư nhân chỉ là mốc tham khảo.

Con số hay được nhắcCăn cứBắt buộc vớiHợp đồng xây nhà tư nhân
Phạt vi phạm tối đa 12% giá trị phần bị vi phạmLuật Xây dựng 2025, Điều 86 khoản 3Dự án đầu tư công, PPPMức phạt do hai bên thỏa thuận (Bộ luật Dân sự, Điều 418 khoản 2)
Tạm ứng tối đa 30%, thu hồi hết khi thanh toán đạt 80%Nghị định 210/2026, Điều 12 khoản 3Dự án đầu tư công, PPPHai bên thỏa thuận mức, số lần, cách thu hồi (Điều 12 khoản 2)
Bảo đảm thực hiện 2% đến 10% giá hợp đồngNghị định 210/2026, Điều 13 khoản 2Dự án đầu tư công, PPPTùy thỏa thuận; chủ nhà có quyền yêu cầu (Luật Xây dựng, Điều 83 khoản 2)
Giữ lại 3% hoặc 5% để bảo hànhNghị định 207/2026, Điều 32 khoản 7Công trình dùng vốn nhà nướcVốn khác được tham khảo; mức cụ thể do hai bên ghi
Thanh toán bằng Đồng Việt NamLuật Xây dựng 2025, Điều 87 khoản 2 điểm cMọi hợp đồng xây dựngÁp dụng; ngoại tệ chỉ khi theo pháp luật ngoại hối

Bảng trên là lý do nhiều mẫu tải trên mạng không đủ dùng: mẫu cũ ghi "phạt không quá 12%" như quy định chung, còn mẫu nhân công thường để trống tỷ lệ. Ô trống hoặc con số mượn từ quy định cho vốn nhà nước đều chuyển quyết định về lúc tranh chấp. Hợp đồng ký và đang thực hiện trước 01/7/2026 ở dự án không phải đầu tư công, PPP thì hai bên được thỏa thuận áp Nghị định mới; không thỏa thuận được thì theo quy định về hợp đồng xây dựng (Điều 33 khoản 2 Nghị định 210/2026/NĐ-CP).

Bốn loại hợp đồng xây nhà và rủi ro nằm ở đâu

Luật phân loại hợp đồng theo nội dung công việc và theo hình thức giá (Điều 82 khoản 1, 2), nhưng chủ nhà thường gọi theo phạm vi giao cho nhà thầu. Bốn cách gọi phổ biến dưới đây khác nhau ở chỗ ai mua vật tư và ai chịu phần khối lượng chưa lường trước, nên điều khoản trọng tâm cũng khác.

Loại hợp đồngNhà thầu nhậnChủ nhà còn loĐiều khoản trọng tâm
Trọn góiVật tư thô, vật tư hoàn thiện, nhân công, thường cả thiết kếDuyệt bản vẽ, bảng vật tư; nghiệm thu từng giai đoạnPhạm vi giá, hạng mục loại trừ, nền móng, thứ tự ưu tiên tài liệu
Phần thô (kèm nhân công hoàn thiện)Vật tư và nhân công phần thô; nhân công hoàn thiệnMua và giao vật tư hoàn thiện đúng hạnRanh giới thô và hoàn thiện, mác vật tư thô, nghiệm thu phần che khuất
Phần nhân côngNhân công, dụng cụ cầm tayToàn bộ vật tư, máy móc lớn, tiến độ cấp hàngHao hụt vật tư, ngày chờ vật tư, an toàn lao động, bảo hành tay nghề
Sửa chữa, cải tạoTháo dỡ, gia cố, làm mới theo phạm viGiấy phép nếu thuộc diện phải xin; thỏa thuận với nhà liền kềBiên bản hiện trạng, đơn giá phần phát sinh khi đục phá, trách nhiệm với nhà bên cạnh

Hợp đồng xây nhà trọn gói: ba điều khoản hay bị thiếu

Giá trọn gói không đổi trong phạm vi đã ghi, còn phần ngoài phạm vi vẫn tính thêm; cách đọc định nghĩa đó và bảng câu chữ nên đòi đã có ở bài có nên xây nhà trọn gói không. Phần này chỉ nói ba điểm của chính văn bản hợp đồng mà mẫu tải về thường bỏ qua.

Thứ nhất là nền đất. Điều 13 khoản 2 điểm b Luật Xây dựng 2025 xếp "điều kiện bất thường về địa chất không lường trước được" vào hoàn cảnh thay đổi cơ bản, một trong các căn cứ để sửa hợp đồng (Điều 84 khoản 2 điểm d). Nếu chưa khoan khảo sát, phần móng dễ bị đề nghị điều chỉnh giá, nên hợp đồng nên tách giá móng hoặc ghi rõ báo cáo khảo sát nào làm căn cứ.

Đã có báo cáo khảo sát

Ghi số hiệu báo cáo vào hợp đồng; giá móng chốt theo phương án móng đã tính

Chưa khảo sát

Tách móng thành hạng mục tạm tính, chốt giá sau khi có kết quả khảo sát

Thứ hai là thứ tự ưu tiên tài liệu. Khi bản vẽ, bảng vật tư và phụ lục nói khác nhau, Điều 82 khoản 5 để hai bên tự xếp thứ tự; không xếp thì luật áp thứ tự mặc định, trong đó các phụ lục đứng gần cuối danh sách. Thứ ba là hạng mục loại trừ: giấy phép, tháo dỡ nhà cũ, đấu nối điện nước ngoài ranh đất nên được liệt kê thành phụ lục "không nằm trong giá".

Thứ tự mặc định nếu không thỏa thuận

Thỏa thuận hợp đồng, điều kiện cụ thể, điều kiện chung, bản vẽ và chỉ dẫn kỹ thuật, văn bản sửa đổi, rồi mới tới các phụ lục (Điều 82 khoản 5)

Nên ghi vào hợp đồng nhà ở

Một câu xếp thứ tự rõ: văn bản sửa đổi ký sau, bảng vật tư có hãng và mã, bản vẽ có số và ngày, rồi điều khoản chung

Hợp đồng xây nhà phần thô: ranh giới và nghiệm thu phần che khuất

Hợp đồng xây nhà phần thô, kể cả kiểu trọn gói phần thô, khó nhất ở chỗ "thô" không có định nghĩa chung. Tô trát, cán nền, chống thấm hay kéo dây điện trong ống có thể thuộc thô ở nhà thầu này và thuộc hoàn thiện ở nhà thầu khác, như đã phân tích ở bài xây nhà phần thô gồm những gì. Hợp đồng vì vậy cần một danh mục hạng mục đánh dấu từng dòng, không chỉ ghi "xây thô theo bản vẽ".

Cốt thép, đường ống âm và lớp chống thấm bị che sớm nhất. Nghị định 210/2026/NĐ-CP (Điều 9 khoản 2) để các bên thỏa thuận việc nghiệm thu, trong đó công việc phải nghiệm thu thì làm trước khi chuyển sang việc khác, và bên gây ra sai sót chịu toàn bộ chi phí khắc phục. Ghi tên từng lần nghiệm thu che khuất vào hợp đồng biến nguyên tắc đó thành nghĩa vụ có thể đòi.

Móng, đà kiềng

Nghiệm thu cốt thép và cốp pha trước khi đổ bê tông; chụp ảnh có thước đo

Từng sàn

Cốt thép dầm, sàn, ống điện chôn sàn trước mỗi lần đổ

Ống nước âm tường

Thử áp lực trước khi tô hoặc ốp

Chống thấm sàn vệ sinh, mái

Ngâm nước thử trước khi lát gạch; ghi thời gian ngâm vào biên bản

Hợp đồng xây dựng nhà ở phần nhân công: vật tư, an toàn và tên gọi hợp đồng

Ở hợp đồng nhân công, chủ nhà tự mua vật tư nên rủi ro chuyển về phía mình. Hợp đồng cần ghi ngày chờ vật tư có được cộng vào tiến độ không, và hao hụt vượt tỷ lệ nào thì bên thợ chịu. Bảo hành chỉ nên gắn với lỗi tay nghề, vì lỗi do vật tư chủ nhà tự mua khó quy cho thợ.

Về an toàn, Luật Xây dựng 2025 giao nhà thầu thi công trách nhiệm an toàn lao động trên công trường (Điều 51 khoản 1), còn chủ đầu tư giám sát việc tuân thủ và phải tạm dừng hoặc đình chỉ thi công khi phát hiện dấu hiệu vi phạm quy định an toàn (khoản 2). Thêm một điểm: Bộ luật Lao động 2019 (Điều 13 khoản 1) coi thỏa thuận có việc làm trả công cùng sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên là hợp đồng lao động, dù đặt tên khác.

Khoán theo khối lượng cho đầu mối

Giá theo m2 sàn hoặc theo hạng mục; đầu mối tự điều thợ, chịu an toàn của đội; chủ nhà nghiệm thu kết quả

Chấm công từng thợ

Chủ nhà phân việc, giữ giờ, trả lương ngày; dễ mang dấu hiệu quan hệ lao động theo Điều 13 Bộ luật Lao động

Theo nhận định của chúng tôi, chủ nhà nên khoán theo khối lượng cho một đầu mối có tư cách ký kết, thay vì chấm công trả lương từng thợ.

Hợp đồng xây dựng sửa chữa nhà ở: hiện trạng và giấy phép

Sửa chữa khác xây mới ở chỗ phần lớn khối lượng chỉ lộ ra khi đục phá, nên hợp đồng cần ba phần cố định ngay từ đầu.

Biên bản hiện trạng có ảnh

Vết nứt, chỗ thấm, kết cấu cũ, tình trạng nhà liền kề, lập trước khi đục phá

Tháo dỡ và gia cố

Chưa đo được nên tính theo đơn giá cố định nhân khối lượng nghiệm thu, không gộp vào một con số khoán

Nhà liền kề nứt do thi công

Ghi rõ bên chịu rủi ro và cách xử lý ngay từ đầu

Về thủ tục, Điều 43 khoản 2 điểm h Luật Xây dựng 2025 miễn giấy phép cho sửa chữa, cải tạo bên trong công trình, hoặc mặt ngoài không giáp đường đô thị có yêu cầu quản lý kiến trúc, với điều kiện không đổi công năng, không ảnh hưởng an toàn kết cấu chịu lực. Thay dầm, nâng tầng, đổi mặt tiền giáp phố thì cần giấy phép sửa chữa, cải tạo (khoản 1 điểm b). Bảng giá theo hạng mục sửa chữa xem ở trang giá sửa chữa nhà trọn gói.

Nội dung sửa chữaGiấy phép theo Điều 43 Luật Xây dựng 2025
Sơn lại, lát lại nền, thay thiết bị vệ sinh bên trongMiễn nếu không đổi công năng, không ảnh hưởng kết cấu, và vẫn bảo đảm phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường, khả năng kết nối hạ tầng kỹ thuật (khoản 2 điểm h)
Sửa mặt ngoài giáp đường đô thị có yêu cầu quản lý kiến trúcKhông thuộc diện miễn của điểm h; hỏi cơ quan cấp phép địa phương
Thay cột, dầm, nâng tầng, đổi công năngCần giấy phép sửa chữa, cải tạo (khoản 1 điểm b)

Phạt, bồi thường và chậm thanh toán: viết bằng con số thế nào

Với hợp đồng xây nhà tư nhân, mức phạt do hai bên thỏa thuận (Điều 418 khoản 2 Bộ luật Dân sự). Bẫy hay gặp nằm ở khoản 3 cùng điều: nếu chỉ thỏa thuận phạt mà không ghi "vừa phạt vừa bồi thường", bên vi phạm chỉ phải nộp tiền phạt. Một câu thiếu có thể khiến chủ nhà mất quyền đòi bồi thường tiền thuê nhà trong thời gian chậm bàn giao.

Chiều ngược lại, khi chủ nhà chậm trả tiền thì phải trả lãi trên số tiền chậm trả (Điều 357). Lãi suất theo thỏa thuận nhưng không vượt 20%/năm; không thỏa thuận thì áp khoản 2 Điều 468, bằng 50% mức giới hạn, tức 10%/năm. Bảng dưới tính mẫu theo công thức, số liệu giả định để minh họa, không phải báo giá.

Tình huốngCông thứcVí dụ giả định
Chủ nhà chậm trả một đợt, không thỏa thuận lãiSố tiền chậm × 10%/năm × số ngày chậm ÷ 365200.000.000 đ chậm 30 ngày: 200.000.000 × 10% × 30 ÷ 365 ≈ 1.643.836 đ
Nhà thầu chậm bàn giao, phạt theo ngàyGiá trị phần chậm × tỷ lệ phạt/ngày × số ngày chậmPhần chậm 1.000.000.000 đ, phạt 0,05%/ngày, chậm 20 ngày: 10.000.000 đ
Có ghi trần phạtMin(tiền phạt tính được, trần % đã thỏa thuận × giá trị phần vi phạm)Trần do hai bên chọn; 12% chỉ là mốc bắt buộc cho đầu tư công, PPP

Ba con số còn lại nên viết sẵn trong hợp đồng: số ngày thông báo trước khi chấm dứt (Điều 85 Luật Xây dựng yêu cầu thông báo bằng văn bản; Điều 27 khoản 5 Nghị định 210 lấy mốc 28 ngày nếu các bên không thỏa thuận khác) và khi tạm dừng, thời hạn bảo hành, và khoản tiền giữ lại. Lịch chia đợt thanh toán gắn với nghiệm thu đã có ở bài cách chọn nhà thầu xây dựng. Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là 03 năm kể từ ngày biết quyền lợi bị xâm phạm (Điều 429 Bộ luật Dân sự), nên giữ hồ sơ ít nhất hết thời hạn này.

10%/năm

Lãi chậm trả khi không thỏa thuận (Điều 357, 468)

24 tháng

Bảo hành tối thiểu nhà ở riêng lẻ (Luật Nhà ở 2023, Điều 129)

03 năm

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng (Điều 429)

Về mốc 24 tháng, Luật Nhà ở đặt mức cho nhà ở riêng lẻ, còn Nghị định 207/2026/NĐ-CP giao nhà thầu bảo hành theo pháp luật xây dựng và dẫn về luật nhà ở cho công trình nhà ở; vì hai văn bản có thể được hiểu khác nhau khi áp vào hợp đồng thi công, cách an toàn là ghi thẳng con số vào hợp đồng. Khi nhận nhà, yêu cầu nhà thầu giao bản vẽ hoàn công, phần việc này được giải thích ở bài hoàn công nhà ở.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng xây nhà có bắt buộc công chứng không?

Không. Bộ luật Dân sự (Điều 119 khoản 2) chỉ bắt buộc công chứng, chứng thực khi luật có quy định, và Luật Xây dựng 2025 không đặt yêu cầu đó cho hợp đồng xây dựng. Điều 81 khoản 4 chỉ nói nếu hai bên chọn công chứng thì thời điểm có hiệu lực theo pháp luật về công chứng.

Bộ Xây dựng có mẫu hợp đồng xây dựng nhà ở không?

Chưa có mẫu riêng cho nhà ở dân dụng. Quyết định 1040/QĐ-BXD, hiệu lực 01/7/2026, công bố 7 mẫu: năm mẫu tư vấn, một mẫu thi công xây dựng công trình (Phụ lục VI) và một mẫu EPC. Chủ nhà có thể tham khảo cấu trúc mẫu thi công, rồi lược bớt phần chỉ dành cho dự án đầu tư công.

Mức phạt vi phạm hợp đồng xây nhà tối đa bao nhiêu?

Với nhà ở tư nhân, luật không đặt trần chung: mức phạt do hai bên thỏa thuận theo Điều 418 Bộ luật Dân sự. Trần 12% giá trị phần bị vi phạm ở Điều 86 khoản 3 Luật Xây dựng 2025 chỉ bắt buộc với công trình thuộc dự án đầu tư công, PPP, nhưng có thể dùng làm mốc tham chiếu khi thương lượng.

Hợp đồng ký trước ngày 01/7/2026 áp dụng quy định nào?

Với dự án không phải đầu tư công, PPP, hợp đồng đã ký và đang thực hiện trước ngày này được hai bên thỏa thuận áp dụng Nghị định 210/2026/NĐ-CP; không thỏa thuận được thì thực hiện theo quy định pháp luật về hợp đồng xây dựng (Điều 33 khoản 2). Nên lập phụ lục ghi rõ lựa chọn.

Nhà thầu chậm tiến độ, chủ nhà đòi được những gì?

Đòi tiền phạt theo mức đã ghi, và chỉ đòi thêm bồi thường thiệt hại thực tế nếu hợp đồng có thỏa thuận vừa phạt vừa bồi thường (Điều 418 khoản 3 Bộ luật Dân sự). Muốn chấm dứt hợp đồng vì chậm tiến độ, nên ghi sẵn trong hợp đồng mức chậm bao nhiêu ngày thì được chấm dứt; nếu không có thỏa thuận thì áp dụng căn cứ hủy bỏ, chấm dứt của pháp luật dân sự. Điều 85 Luật Xây dựng 2025 trao quyền hủy bỏ hoặc đơn phương chấm dứt khi việc tạm dừng kéo dài vượt thời hạn trong hợp đồng mà không do lỗi của bên còn lại, và bên chấm dứt phải thông báo trước bằng văn bản (28 ngày nếu không thỏa thuận khác, Điều 27 khoản 5 Nghị định 210/2026/NĐ-CP).

Hợp đồng rõ từ phạm vi đến con số

Trước khi ký, hãy xin hợp đồng kèm bảng hạng mục và bảng vật tư để đọc tại nhà; cách Cửu Long CLC chia hạng mục từng gói có trong bảng giá xây nhà trọn gói. Hãy đối chiếu hợp đồng của bất kỳ đơn vị nào, kể cả chúng tôi, theo các bảng trong bài.

Nguồn tham khảo

  • Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 ngày 10/12/2025, hiệu lực 01/7/2026: Điều 13, 43, 51, 80 đến 87 (toàn văn đối chiếu tại hethongphapluat.com/luat-xay-dung-2025).
  • Nghị định 210/2026/NĐ-CP ngày 15/6/2026 quy định chi tiết về hợp đồng xây dựng, hiệu lực 01/7/2026, thay Nghị định 37/2015/NĐ-CP và 50/2021/NĐ-CP: Điều 2, 9, 12, 13, 27, 32, 33 (toàn văn đối chiếu tại qlda.gxd.vn).
  • Bộ luật Dân sự 2015 (Luật 91/2015/QH13): Điều 119, 357, 418, 429, 468.
  • Bộ luật Lao động 2019: Điều 13 khoản 1.
  • Luật Nhà ở 2023 (Luật 27/2023/QH15): Điều 129; Nghị định 207/2026/NĐ-CP ngày 15/6/2026: Điều 32 khoản 7, Điều 33.
  • Quyết định 1040/QĐ-BXD của Bộ Xây dựng công bố mẫu hợp đồng xây dựng, hiệu lực 01/7/2026 (thông tin công bố trên moc.gov.vn ngày 29/6/2026).

Căn cứ pháp lý đối chiếu đến ngày 27/10/2026 trên Công báo, vanban.chinhphu.vn, moc.gov.vn, qlda.gxd.vn và hethongphapluat.com. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến của cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư cho hợp đồng cụ thể của bạn. Bài do Cửu Long CLC, đơn vị thi công nhà ở, biên soạn. Hợp đồng giá trị lớn, có thế chấp, hoặc có điều khoản chuyển tiếp từ hợp đồng ký trước 01/7/2026 nên được luật sư xem lại.